Özel eğitim konusunda istenilen yerde miyiz?

Özel Eğitim, genel eğitimin içinde farklı bir yere ve konuma sahip olan, gerekliliği her geçen gün daha fazla hissedilen bir eğitimdir. Bu alana emek vermiş duayen isimler, kabul görmüş genel tanım olarak özel eğitimi; ‘’yetersizlikleri nedeniyle özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin eğitim ihtiyaçlarını karşılamak için özel olarak yetiştirilmiş personel, geliştirilmiş eğitim programları ve yöntemleri ile onların özür ve özelliklerine uygun ortamlarda sürdürülen eğitim’’ olarak ifade etmektedirler.

Özel Eğitim, bireyin özel gereksinimi ve yetersizliği nedeniyle sunulan eğitim sonunda bağımsız hareket etmesine olanak sağlaması, toplumla kaynaşması ve dayanışması aynı zamanda üreten kendine yetebilen bireyler olması hedeflenen ve bu şekilde planlanan özgün bir eğitimdir.

Özel Eğitim

Özel eğitimci kimdir? özel eğitim personeli kimlerden oluşmaktadır?

Özel eğitim; sevgi, şefkat merhamet azim, sabır, kararlılık bilgi donanım ve uzmanlık ister. Özel eğitimciler özel eğitim için alana özgü lisans/yüksek lisans ve doktora düzeyinde yetiştirilmiştir. Özel eğitim uzmanlık işidir. Özel eğitim sadece özel eğiticilerde oluşmamaktadır farklı meslek grupları da bu alanın içinde bulunmaktadır. Bunun nedeni çocuklarım özel gereksinim durumları ve düzeyleridir. Bu sebepten dolayı özel eğitimde bir ekip çalışması yürütülmeli ve çocukla ilgili farklı disiplinlerden uzmanlar iş birliği halinde çalışmalıdır. Önemli ve gerekli olanda budur.  Ancak halihazırda ülkemizde özel eğitimde bütünlük sağlayacak personellerine bir arada bulunduğu yeterli çalışma bulunmamaktadır.

Özel eğitim öğretmenleri/uzmanları

Rehber öğretmenler

Psikologlar
Çocuk gelim Öğretmenleri/uzmanları

Sınıf öğretmenleri
Fizyoterapistler

Sosyal hizmet uzmanları
Konuşma terapistleri
İş ve uğraşı terapistleri
Doktorlar

Sağlık personeli

Diğer çalışan personeller

Ve aileden oluşmaktadır.

Özel Eğitimde tanılama sürecinde kullanılan testler nelerdir?

Özel eğitimde en önemli unsur, erken tanı ve teşhistir. Ebeveynlerin çok dikkat etmeleri gereken durum bu aşamada çok önemlidir. Tanılama sürecinde eğitsel tanılama Rehberlik ve Araştırma Merkezlerinde bulunan Özel Eğitim Bölümlerinde tıbbı tanılama ise ile hastaneler yapılmaktadır. Tanılama ve teşhis süreçlerinde çocuğun durumuna ve yasına göre uygun testler kullanılmaktadır. Zihinsel yetersizliği olan çocukların zekâ yetenekleri takvim yaşlarının altındadır; ancak aynı zekâ yaşındaki kişiler bile kendi aralarında önemli farklılıklar gösterebilirler (Durukan, 2016; Shree ve Shukla, 2016). Zihinsel yetersizliğin belirlemede kullanılan ilk test Stanford Binettir. 1908 yılında kullanılmıştır.

Birçok alanda çeşitli testler kullanılmaktadır. Rehberlik ve Araştırma Merkezlerinde daha çok Akademik Performans olarak kullanılan zaka testleri; WISC-R  (Wechsler Çocuklar İçin Zeka Ölçeği / 6-16 yaş), Stanford Binet  Zeka Ölçeği ve ASİS Zeka Testi ( 4-12 yaş) kullanılabilir. Bu test (2 -18) yaş aralığında uygulanan bir zeka testidir. Dört farklı kategoride (öğrenme güçlüğü, işitme engeli, konuşma engelli, zihinsel)

Sağlık ve gelişim; DENVER-II (Gelişimsel Tarama Testi/0-06 yaş), AGTE (Ankara Gelişim Tarama Envanteri/00-06 yaş), GEÇDA (Gazi Erken Çocukluk Değerlendirme Aracı)

Dil -iletişim alanı ve fonksiyonlarına yönelik testler; Bender Gestalt (Görsel-Motor Algı Testi), PEABODY (Resim-Kelime Testi-Alıcı dil yaşına yönelik), İletişim Envanteri (4 ay – 4 yaş), Okul Öncesi Dil Ölçeği – 3, (0- 6 yaş), Erken Dil Gelişim Testi (3-7 yaş) şeklinde ifade edebiliriz.

 

Özel gerekenimi olan bireyler kimlerden oluşur sınıflandırılması nasıldır?

Bakıldığında yaşıtlarından beklenilen düzeyden anlamlı farklılık gösteren bireyleri ifade etmektedir. Bu ise çeşitli nedenlere bağlı olarak bireysel gelişim özellikleri ile birlikte, algılama düzeyi ve eğitim yeterlilikleri açısından kendini diğer akranlarından fark ettiren bireylerden oluşmaktadır. Bu bireyler;

Zihinsel Yetersizliği Olan Bireyler

İşitme Yetersizliği Olan Bireyler

Görme Yetersizliği Olan Bireyler

Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) Olan Öğrenciler

Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireyler

Dil Konuşma Bozukluğu Olan Bireyler

Öğrenme Güçlüğü Olan Bireyler

Üstün Yetenekli Olan Öğrenciler

Bedensel Yetersizliği Olan Bireyler

Özel eğitim gerektiren bireylerin eğitim aldığı kurumlar

Ülkemizde özel gereksinimi olan öğrenciler için farklı eğitim şekilleri olmakla birlikte birinci aşamada; Özel eğitime ihtiyacı olan özel gereksinim bireylerin normal eğitimin verildiği sınıflarda normal gelişim gösteren akranları ile birlikte eğitim almalarına öncelik verilmesi uygun olanıdır. 2011-2013 yıllarında devam eden ÖZEGEP’in (Özel Eğitimi Güçlendirme Projesi) amacı da bu yöndeydi.  Diğer aşama olarak; ayrıca bireylerin yetersizlik gruplarına göre oluşturulmuş olan özel eğitim okul ve kurumlarında eğitim almaları sağlanmaktadır (Aral, 2011). Ülkemizde özel gereksinimli olan bireylerin eğitim aldıkları farklı ortamlar bulunmaktadır.

Ayrı yatılı/ gündüzlü özel eğitim okulları

Kaynaştırma sınıfları

Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri

Özel eğitim kursları

Üstün yetenekli bireyler için (BİLSEM)

Özel Eğitim sınıfları

Evde eğitim hizmetleri

Hastane sınıfları

Özel eğitim mesleki eğitim merkezleri

Özel Eğitimde eğitim ve öğretim sürecinde neler oluyor?

Öğrencilerin özel gereksinim ve zekâ düzeylerine bağlı olarak eğitim ve öğretim planlanmaktadır. Yoğun ve sistematik bir şekilde öğretim uygulanmakta olup sık tekrar yapılması gerekmektedir. En önemli durum her çocuğa ayrı bir plan yapılmasıdır. Bireyselleştirilmiş eğitim planı (BEP) ve bireyselleştirilmiş öğretim planları (BÖP) burada devreye girmiş oluyor. Bu plan ve öğretim programı sadece çocuğa özgüdür.  Verilen eğitimler çocuğun ihtiyacına göre verilmektedir.

Bireylerin özel gereksinim durumlarına göre öz bakım becerileri başta olmak üzere giyinme, soyunma, yemek yeme becerilerini çocuklar, yetişkinleri gözleyerek, taklit ederek öğrenme v öğretilme gayretleri bulunmaktadır. Bunun yanında akademik eğitim –öğretimde beraberinde devam etmektedir.

Özel Eğitimde zedelenme yetersizlik ve engel terimleri neleri ifade etmektedir?

Zedelenme: Doğum öncesi, doğum anı veya doğum sonrasında farklı nedenlerden dolayı bireyin organlarının işlevlerini yerine getirmede zorlanması durumudur (Ataman,2005: 31-48). Zedelenme nedeniyle meydana gelen durum geçici olabildiği gibi kalıcı da olabilmektedir. Yaşanan zedelenmeden sonra her zaman yetersizlik veya engel durumu oluşmayabilir (Çakıroğlu, 2016: 1-20).

Yetersizlik: Zihinsel, fiziksel, davranışsal ya da duyu organlarının zedelenmeye bağlı olarak işlevlerinde tamamen ya da kısmen gözlenen kayıpların ortaya çıktığı durumdur (Ataman, 2005: 31-48).

Engel: Yetersizliği sebebiyle bireyin çevreyle etkileşiminde, toplumsal yaşama katılımında ve uyum sağlama konusunda karşılaştığı problemler nedeniyle engellenmesi durumudur. (Ataman, 2005: 31-48).

 

Özel gereksinime neden olan etkenler

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Amerikan Zihin Engelliler Birliği (AAMR) ile alanda çalışan uzmanlar özel gereksinime yol açan etmenleri doğum öncesinde, doğum sırasında ve doğum sonrasında olmak üzere gruplandırmıştır. 1980’lerden sonra yukarıda bahsedilen özel gereksinimli olma nedenleri başka sınıflamalarla da ele alınmıştır. Ele alınan bu sınıflamalarda en çok kabul göreni yapısal ve edinilmiş nedenler olarak ikili sınıflamadır. (Sucuoğlu, 2009, s.89).

 

Özel Eğitimin Dünyada tarihsel Gelişimi serüveni

Dünyada yazınsal olarak özel eğitimin varlığının zihinsel yetersizlik alanında olduğu, M.Ö. 1550’li yıllara dayanan Mısır Thebes yazıtlarında rastlanmaktadır. Yakınçağ ile birlikte İlk sağırlar okulu 1755 yılında Fransa’da açılmıştır.

 

Ülkemizdeki tarihi gelişim serencamı

Ülkemizde Osmanlılar döneminde özel eğitim gerektiren çocukların eğitimine 1889 yılında İstanbul Ticaret Mektebi bünyesinde işitme engelli çocuklara eğitim veren bir okulun açılması ile başlanılmıştır.

Cumhuriyet döneminde 1921 yılında Özel İzmir Sağırlar-Körler Okulu açılmış ve bu okul 1924 yılından 1950 yılına kadar Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı’na bağlı olarak özel eğitim hizmetlerini sürdürdükten sonra aynı yıl Millî Eğitim Bakanlığı’na devredilmiştir. Özel eğitim ve rehberlik hizmetleri ülkemizde 1950 yılı itibariyle ivme kazanmıştır.

Erişilebilirlik ve Erişilebilirlik standartları ile bireyler amaçlarına ne kadar ulaşabiliyor?      

Erişilebilirlik ve Erişilebilirlik standartlarına bakıldığında Kanun kapsamında; ‘’Binaların, açık alanların, ulaşım ve bilgilendirme hizmetleri ile bilgi ve iletişim teknolojisinin, engelliler tarafından güvenli ve bağımsız olarak ulaşılabilir ve kullanılabilir olmasını’’ ifade ettiğini, Türk Standartları Enstitüsünün erişilebilirlikle ilgili yayımladığı standartlar çerçevesinde gerekli önemlerin alındığını görmekteyiz. Bu açıklamalar kapsamında ülkemizde erişe bilirlikle ilgili çok fazla sıkıntı olmadığını da ifade edebiliriz.  Rehabilitasyon ve habilitasyon anlamında da yerel yönetimler dahil, devlet okulları ve özel kurum/kuruluşlar bireylerin toplumsal yaşam içinde kendilerini ifade etmelerine yönelik ve bağımsız yaşamlarını devam ettirmelerine kadar her konuda desteklerini sunduklarını yerinde görmekteyiz.

Rehberlik kavramının Ülkemizde duyulması ve rehberlik uygulamaları

  1. Dünya savaşı sonlarında Rehberlik kavramının eğitim sistemiz içinde yer aldığını görmekteyiz. Amerika’dan gelen eğitim uzmanlarının eğitimde yenilik ve geliştirme yapma amaçları kapsamında Marshall Planı çerçevesinde eğitimde ve özellikle rehberlikte kullanılacak ölçme araçlarını geliştirmek üzere Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı’na bağlı bir Test-Araştırma Bürosu 1955 yılında kurulmuştur.

İyileştirmeler ve günümüzde özel eğitim

Özel Eğitime yönelik iyileştirme, okullaşma ile tanı ve teşhis amacıyla rehberlik araştırma merkezilerinin sayısının artırılması Ülkemizde daha çok 1991 yıllarından sonra ivme kazanmıştır. 573 KHK ve (2005) yılında çıkartılan 5378 sayılı engelleriler kanunu ile özel gereksinimli bireyler evlerden dışarı çıkmaya başlamıştır. Sosyal hakların yanında özel kurumlardan destek eğitim alma katkısının her bireye verilmesi en önemli kararlardan biri olmuştur. 2010 yılından sonra özel eğitim kurumlarının fiziki şartlarının iyileştirilmesi ve farklı engel gruplarına yönelik yeni okulların/kurumların açılması ile ‘’özel eğitim altın çağını’’ yaşama dönemine girmiştir. Bu dönem devam etmektedir.

 

Cengiz B. TEĞİŞ

Özel Eğitimci-Araştırmacı

 ‘’Hayatı en anlamı kılan özelliklerden biri ve en önemlisi sağlıktır. Sağlık var ise dünyanın en büyük servetine sahipsiniz demektir.’’ C.B.T

                                                                     cbahadir52@hotmail.com

 

 Kaynaklar:

1-Ataman, A. (2005). Özel eğitime muhtaç olmanın nedenleri. A. Ataman (Ed.), Özel Eğitime Giriş içinde (s. 31 – 48). Ankara: Gündüz Eğitim ve Yayıncılık.

2-Alfred Binet https://www.verywellmind.com/history-of-intelligence-testing-2795581 Erişim tarihi: 24.07.2020

3-Aral, N. (2011). Okul öncesi eğitimde kaynaştırma. İstanbul: Morpa Yayınları.

4-Ceylan, R. (2018). Özel eğitimin tarihçesi. N. Aral, F. Gürsoy (Ed.), Özel Gereksinimli Çocuklar ve Eğitimleri Özel Eğitim içinde (s.17-27). Ankara: Hedef CS Basın Yayın.

5-Ceylan, R. (2018). Özel eğitimin tarihçesi. N. Aral, F. Gürsoy (Ed.), Özel Gereksinimli Çocuklar ve Eğitimleri Özel Eğitim içinde (s.17-27). Ankara: Hedef CS Basın Yayın.

6-Çakıroğlu, O. (2016). Özel eğitimde temel kavramlar, V. Aksoy (Ed.), Özel Eğitim içinde (s.1-20). Ankara: Pegem Yayıncılık.

7-Durukan, İ. (2016). Zeka Geriliği (Zihinsel Engellilik). A. A. Pekcanlar ve E. S. Ercan (Ed.), Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları içinde (114-125). Türkiye Çocuk ve Genç Psikiyatrisi Derneği Yayınları.

8-Dönmez, N. B., Şahin, S. (2011). Değerlendirme. Ed. Necate Baykoç. Özel gereksinimli çocuklar ve özel eğitim. Ankara: Eğiten Kitap, s. 53-68.

9-Eripek, S. (2005). Özel eğitim, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını.

 10-Lewis Terman http://bilimengelleriasar.blogspot.com/2011/05/lewis-m-terman.html Erişim tarihi: 24.07.2020

11-Sucuoğlu, B. (2009). Zihin engelinin tarihçesi. B. Sucuoğlu (Ed.). Zihin Engelliler ve Eğitimleri içinde (s.18-89). Ankara: Kök Yayıncılık

12-Ünlü, E. (2018). Osmanlı döneminde zihin yetersizliği olan bireyler. Electronic Turkish Studies, 13(27).

13-5378 sayılı Engelliler Kanunu, (2005)

14-Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği (2018)

15-Özel Eğitim Sınıfları Kılavuzu (2015) 

16-573 sayılı KHK, 1997

17-MEB (2012). Özel Eğitim Kurumları Yönetmeliği

18-Özel Yetenekliler Destek Eğitim Odası Farkındalık Kursu Eğitici Uygulama El Kitabı (2017

Bir Cevap Yazın Cevabı iptal et