Ki’nin kullanımı – Kanuni Sultan Süleyman “Ki” yi Nasıl Kullandı Ki; “Ki” Denilip Geçilmez!

Ki’nin kullanımı – Osmanlı Padişahı Kanuni Sultan Süleyman’ın Fransa Kralı Birinci Fransuva’ya gönderdiği Ben ki sultanlar sultanı, hakanlar hakanı, hükümdarlara taç veren Allah’ın yeryüzündeki gölgesi, sen ki Fransa vilayetinin kralı Françesko’sun!” diye devam eden ünlü mektubunu okul sıralarından hatırlarsınız. Bu mektup bugün Fransa Ulusal Kütüphanesi’nde saklanıyor.

Kanuni Sultan Süleyman’ın üslubuna dikkat edin! Ki’yi muhatabına karşı nasıl da kullanıyor! Çünkü mektuptaki küçümseme ifadelerini “ki” bağlacı kullanarak yapıyor.  Nedeni ise “güç gösterisidir.” Çünkü bu mektup, Fransa Kralı Fransuva’nın, Alman İmparatoru Şarlken ile 24 Şubat 1525’de yaptığı Pavye Savaşı’nda yenilerek esir düşmesi sonucu, annesi Düşes Dangolen’in yardım talebine Kanuni’nin yazdığı cevabi mektupta geçen satırlardır. Avrupalıların Osmanlı devletinden yardım istediği altın yıllardır.

Türkçeyi Kullanmakta Sultan Süleyman’dan Çok Gerideyiz!

Günümüzde insanlar ne yazık ki Kanuni Sultan Süleyman’ın Türkçeyi kullandığı güzellikten çok uzaklar. Basit bir “ki” yazılımında bile hata yapıyorlar ki, utanmak gerekir. Bakmayın ki’nin yalnız iki harften oluştuğuna; yanlış kullanımı, öyle ki bir metnin anlamını bozabilir ve yanlış anlamalara neden olabilir.

Birçok yazılı metinde kullanılan ve hayatımızın her anında karşımıza çıkacak olan ki’nin yazımının belirli kurallara bağlı olduğu bilinmelidir.

Bildiğimiz üzere Türkçede ek olan ve bağlaç olan olmak üzere iki çeşit ki var:

Ayrı Yazılan Ki Bağlaçtır ve Bağımsız Bir Kelimedir.

Örnekler: İstedim ki sınavdan yüksek not alayım

Ne zaman gelecek bilmiyorum ki.

Demek ki seni sevmiyormuş.

Ben ki koskoca okula müdür olmuşum.

Hava çok soğuktu öyle ki parmaklarımı hissetmiyordum.

Tut ki evine hırsız girdi.

Sınıfını geçmek için çok çalışmalısın kaldı ki sen de bunu yapıyorsun.

Yeter ki o iyi olsun.

Ki'nin kullanımı

ÖNEMLİ!

Ki bağlacı bazı örneklerde kalıplaşmıştır. Bu yüzden bitişik yazılır:

Çok uzakta olmasına rağmen sanki yanımdaydı.

Oysaki ben onu savunmuştum

Mademki sen gelmiyorsun ben de annemle giderim.

Belki de onu fark etmemiştir.

Hâlbuki ödevimi zamanında teslim ettim.

Hiçbir şey istediği gibi olmadı çünkü hiç emek vermedi.

Sen buraya illaki geleceksin.

“Çünkü” kelimesi diğerlerinden farklı olarak ekle birlikte düzlük-yuvarlaklık uyumuna girmiştir.

Şüphe ve pekiştirme göreviyle kullanılan ki bağlacı da ayrı yazılır.

Örnekler: Yemek hazır mı ki?    Öğretmen geldi mi ki?

Ki bağlacı, aitlik eki –ki ile karıştırılmamalıdır:

Önceki hafta pikniğe gittik.

Evdeki vazo kırıldı.

Seninki yine geç kaldı.

Kardeşiminki de benimki de çok güzel olmuştu

***

Ha, bir de TRT1’de 2018-2019’da yayınlanan “İmparatoriçe Kİ” ile bu mevzuyu karıştırmayın!😀

***

Türkçeyi ki, kendi ana dilimizdir, doğru kullanmak dileğiyle…

Yazar – Elif Tümer / Yeni Eğitim Dergisi /Türkçe Edebiyat Sayfa Editörü

Bir Cevap Yazın Cevabı iptal et